IPA เอทานอล เมทานอล ต่างกันตรงไหน และทำไมใช้แทนกันไม่ได้ทุกงาน

คำถามที่ร้านเคมีได้รับบ่อยที่สุดคำถามหนึ่งคือ “IPA กับแอลกอฮอล์ ต่างกันยังไง” คำตอบสั้น ๆ คือมันคนละสารกันคนละตัว และในบางงานใช้แทนกันได้สบาย ๆ แต่ในอีกหลายงาน การใช้แทนกันคือความผิดพลาดที่ย้อนกลับไม่ได้ โดยเฉพาะเมื่อมีเมทานอลเข้ามาอยู่ในสมการด้วย

สามตัวนี้คือคนละสาร ไม่ใช่เกรดของกันและกัน

ทั้งสามตัวเป็นแอลกอฮอล์เหมือนกัน ผสมน้ำได้ทุกสัดส่วนเหมือนกัน และมีกลิ่นคล้ายกันพอที่คนทั่วไปแยกไม่ออก นั่นแหละคือจุดที่อันตราย

เมทานอลไม่ใช่แอลกอฮอล์ราคาถูก

ข้อนี้ต้องพูดให้ชัดก่อนเรื่องอื่น เพราะเป็นความเข้าใจผิดที่ยังพบเจอในตลาด เมทานอลมีพิษสูงและห้ามนำไปใช้แทนเอทานอลในงานที่สัมผัสร่างกายเด็ดขาด ไม่ว่าจะเป็นสเปรย์แอลกอฮอล์ เจลล้างมือ หรืออะไรก็ตามที่แตะผิวหนัง

เมทานอลมีที่ทางของมันชัดเจนในอุตสาหกรรม คือใช้ผลิตไบโอดีเซล เป็นตัวทำละลายในสีและหมึก ใช้ในน้ำยาล้างหัวฉีด สารป้องกันการแข็งตัว และงานสังเคราะห์เคมี ทั้งหมดนี้เป็นงานในระบบปิดหรือมีการควบคุม ไม่ใช่งานที่มือคนไปสัมผัส

• ห้ามสัมผัสผิวหนังโดยตรง
• ห้ามสูดดมไอเป็นเวลานาน ต้องใช้ในที่ระบายอากาศดี
• ห้ามใช้ทำผลิตภัณฑ์ที่สัมผัสร่างกายทุกชนิด
• เก็บแยกและติดป้ายชี้บ่งให้ชัดเจน ไม่ปนกับถังเอทานอลในคลังเดียวกันโดยไม่มีป้าย

IPA เหมาะกับงานไหน

IPA 99.9% เป็นตัวเลือกมาตรฐานของงานทำความสะอาดทางเทคนิค เพราะมันระเหยแห้งโดยแทบไม่ทิ้งสิ่งตกค้างบนผิวงาน คุณสมบัตินี้สำคัญมากในงานที่ผิวต้องสะอาดจริง ๆ ก่อนขั้นตอนถัดไป

1. อิเล็กทรอนิกส์ — ล้างแผงวงจร ล้างฟลักซ์หลังบัดกรี เช็ดหัวอ่าน และทำความสะอาดขั้วต่อ
2. งานพิมพ์ — ล้างหัวพิมพ์และลูกกลิ้ง
3. งานเตรียมผิวก่อนติดกาวหรือพ่นสี — เช็ดคราบมันออกจากผิวโลหะและพลาสติก
4. ห้องแล็บและห้องสะอาด — เช็ดพื้นผิวและอุปกรณ์
5. เครื่องสำอางและเวชภัณฑ์ — เป็นตัวทำละลายในสูตรบางประเภท

สำหรับงานเช็ดฆ่าเชื้อพื้นผิวทั่วไป IPA ทำงานได้ดีและมักมีต้นทุนที่จัดการง่ายกว่า เพราะไม่ติดเงื่อนไขด้านภาษีสุราแบบเอทานอล

เอทานอลเหมาะกับงานไหน

ทุกงานที่เกี่ยวกับ อาหาร เครื่องดื่ม สมุนไพร หรือสิ่งที่สัมผัสร่างกาย ต้องใช้เอทานอลเท่านั้น ไม่มีข้อยกเว้น และในกลุ่มนี้ยังต้องเลือกเกรดให้ตรงงานอีกชั้นหนึ่ง

จุดที่คนพลาดบ่อยคือเอาเอทานอลเกรดอุตสาหกรรมที่ผสมสารทำให้ขมไปใช้ในงานสกัดสมุนไพรหรืองานอาหาร แล้วได้ผลิตภัณฑ์ที่มีรสขมติดมาแก้ไม่ได้ ต้องทิ้งทั้งล็อต

ตารางสรุปว่าใช้ตัวไหนกับงานอะไร

เก็บและใช้งานอย่างปลอดภัย

ทั้งสามตัวเป็นของเหลวไวไฟที่จุดวาบไฟต่ำกว่าอุณหภูมิห้องในเมืองไทย หมายความว่าไอของมันพร้อมติดไฟตลอดเวลาถ้าเจอประกายไฟ

• เก็บในที่ร่ม ระบายอากาศดี ห่างจากเปลวไฟ ประกายไฟ และแหล่งความร้อน
• ต่อสายดินทุกครั้งที่ถ่ายเทจากถัง 200 ลิตร เพื่อป้องกันไฟฟ้าสถิต
• ปิดฝาให้สนิทเสมอ ไอแอลกอฮอล์หนักกว่าอากาศและสะสมอยู่ระดับพื้น
• ติดป้ายชี้บ่งให้ชัดเจน โดยเฉพาะถังเมทานอล ห้ามเก็บปนโดยไม่มีป้าย
• สวมถุงมือและแว่นนิรภัยเมื่อถ่ายเทหรือผสม
• ขอเอกสาร SDS และ COA จากผู้ขายทุกครั้งที่รับล็อตใหม่

สรุปสั้น ๆ

IPA คือแอลกอฮอล์สำหรับงานล้างทางเทคนิค เอทานอลคือแอลกอฮอล์สำหรับงานที่เกี่ยวกับร่างกายและอาหาร ส่วนเมทานอลคือวัตถุดิบอุตสาหกรรมที่มีพิษและไม่ควรอยู่ใกล้ทั้งสองงานแรกเลย ถ้าจำได้แค่ประโยคเดียวจากบทความนี้ ขอให้เป็นประโยคนั้น

เวลาสั่งซื้อ ให้ระบุชื่อเต็มและความเข้มข้นเสมอ อย่าสั่งด้วยคำว่า “แอลกอฮอล์” เฉย ๆ เพราะคำนี้หมายถึงสามอย่างที่ต่างกันโดยสิ้นเชิง และในบางงานความต่างนั้นไม่ใช่เรื่องคุณภาพ แต่เป็นเรื่องความปลอดภัย