จัดห้องเครื่องมือช่างในโรงงานอย่างไรให้เครื่องมือไม่หาย ⋆ ร้านดีเบล www.dbale.com

ถามช่างซ่อมบำรุงคนไหนก็ได้ว่าเสียเวลาไปกับอะไรมากที่สุดในหนึ่งวัน คำตอบที่ได้บ่อยที่สุดไม่ใช่งานซ่อมที่ยาก แต่คือ “หาเครื่องมือไม่เจอ” บทความนี้ว่าด้วยการจัดห้องเครื่องมือช่างให้ปัญหานี้หายไปจริง ๆ ไม่ใช่แค่จัดสวยได้สองสัปดาห์แล้วกลับไปรกเหมือนเดิม

ทำไมห้องเครื่องมือถึงกลับไปรกทุกครั้ง

เกือบทุกโรงงานเคยจัดห้องเครื่องมือใหม่ ทาสีใหม่ ซื้อกล่องใหม่ ถ่ายรูปลงบอร์ด 5ส แล้วสามเดือนถัดมาก็กลับไปเหมือนเดิม สาเหตุไม่ได้อยู่ที่วินัยของช่าง แต่อยู่ที่ระบบจัดเก็บที่ ทำให้การคืนของเข้าที่ยากกว่าการวางทิ้ง

ถ้าคืนไขควงเข้าที่ต้องเปิดลิ้นชัก รื้อของด้านบน หาช่องที่ว่าง แล้วปิดลิ้นชัก คนที่กำลังรีบจะเลือกวางไว้บนโต๊ะแทนเสมอ ไม่ใช่เพราะขี้เกียจ แต่เพราะระบบออกแบบมาให้ทางลัดง่ายกว่าทางที่ถูก

ระบบที่อยู่รอดคือระบบที่ คืนของง่ายกว่าวางทิ้ง และ มองปราดเดียวรู้ว่าอะไรหาย ซึ่งเป็นเหตุผลที่โรงงานทั่วโลกกลับมาใช้แผงแขวนเครื่องมือ (pegboard) แทนลิ้นชักลึก ๆ

หลักสามข้อของห้องเครื่องมือที่อยู่รอด

1. เห็นของทุกชิ้นโดยไม่ต้องรื้อ

ของที่มองไม่เห็นคือของที่หาย เครื่องมือที่แขวนอยู่บนแผงจะบอกสถานะตัวเองตลอดเวลา ช่องว่างหนึ่งช่องบนแผงเท่ากับป้ายเตือนว่า “ชิ้นนี้ยังไม่กลับ” ในขณะที่ลิ้นชักที่ปิดอยู่ไม่เคยบอกอะไรเลยจนกว่าจะถึงวันที่ต้องใช้แล้วหาไม่เจอ

2. ของที่ใช้บ่อยต้องอยู่ใกล้มือที่สุด

ลองจดดูหนึ่งสัปดาห์ว่าเครื่องมือชิ้นไหนถูกหยิบบ่อยที่สุด แล้วจะพบว่าประมาณ 20% ของเครื่องมือทั้งหมดถูกใช้ประมาณ 80% ของเวลา เครื่องมือกลุ่มนี้ต้องอยู่ระดับสายตา ห้ามอยู่ชั้นล่างสุดหรือหลังกล่องอื่น

3. ต้องล็อกได้

ห้องเครื่องมือที่เปิดโล่งตลอด 24 ชั่วโมงจะสูญเสียของทีละชิ้นแบบที่ไม่มีใครตั้งใจขโมย มีคนหยิบไปใช้ที่อื่นแล้วลืมคืนเท่านั้นเอง การมีตู้ที่ล็อกได้ตอนเลิกกะแก้ปัญหานี้ได้เกือบทั้งหมด

เลือกตู้เก็บเครื่องมืออย่างไรให้ตรงงาน

ดูจำนวนบานประตูก่อน

ตู้บานเดี่ยวราคาถูกกว่าและกินพื้นที่เปิดน้อยกว่า แต่เวลาเอาของชิ้นยาวเข้าออกต้องเอียงตลอด ส่วนตู้บานคู่เปิดได้เต็มหน้าตู้ เห็นของทั้งหมดในครั้งเดียว และจัดผังภายในใหม่ได้ง่ายกว่ามาก สำหรับห้องช่างที่มีของหลากหลาย บานคู่คุ้มกว่าในระยะยาว

มีแผงตะแกรงหรือไม่ ต่างกันเยอะ

ตู้เหล็กทั่วไปให้มาแค่ชั้นวาง ซึ่งเหมาะกับกล่องและของชิ้นใหญ่ แต่เครื่องมือมือถืออย่างประแจ ไขควง คีม ถ้าวางบนชั้นก็กลับไปกองรวมกันเหมือนเดิม ตู้ที่มีแผงเจาะรูให้แขวนได้จะเปลี่ยนพฤติกรรมการเก็บของทั้งห้อง

จุดที่ควรสังเกตเป็นพิเศษคือ บานประตูเป็นแผงเจาะรูด้วยหรือไม่ เพราะตู้ที่มีแผงเจาะรูทั้งด้านหลังและในบานประตูสองข้าง จะได้พื้นที่แขวนเป็นสามเท่าโดยไม่กินพื้นที่ตั้งตู้เพิ่มเลย

ชั้นวางต้องปรับระดับได้

ชั้นตายตัวคือการยอมเสียพื้นที่ว่างเหนือของทุกชั้น ตู้ที่ปรับชั้นได้ทำให้จัดระยะให้พอดีกับกล่องเครื่องมือที่ใช้จริง ได้ความจุเพิ่มโดยไม่ต้องซื้อตู้เพิ่ม

วัสดุและการเก็บงาน

ห้องช่างเป็นสภาพแวดล้อมที่มีน้ำมัน ฝุ่นโลหะ และการกระแทกเป็นเรื่องปกติ ตู้เหล็กพ่นสีฝุ่นอบจะทนกว่าตู้พ่นสีธรรมดามาก เพราะผิวแข็งกว่าและไม่ลอกล่อนเมื่อโดนตัวทำละลาย ส่วนบานพับควรเป็นเหล็กหนา เพราะประตูที่มีของแขวนเต็มแผงหนักกว่าประตูเปล่าหลายเท่า

ลงมือจัดจริง ทำตามหกขั้นนี้

เทของออกมาให้หมดก่อน อย่าจัดของในตู้ ให้เอาออกมากองบนพื้นทั้งหมดแล้วค่อยคัด
แยกสามกอง ใช้ทุกวัน / ใช้บางครั้ง / ไม่ได้แตะมาเกินหกเดือน
กองที่สามอย่าเอาเข้าตู้ เก็บไว้ที่อื่นหรือส่งซ่อม ตู้ที่แน่นเกิน 80% จะรกอีกครั้งภายในเดือนเดียว
แขวนกองแรกไว้ระดับสายตา เรียงตามชนิดและขนาด ไม่ใช่เรียงตามที่ว่างที่เหลือ
วางของหนักไว้ชั้นล่าง ยกง่ายกว่าและตู้ทรงตัวดีกว่า
วาดเงาเครื่องมือบนแผง ใช้ปากกาเคมีหรือเทปสี ทำครั้งเดียวได้ผลตลอด เพราะช่องว่างที่ไม่มีของจะฟ้องทันที

รักษาให้อยู่ได้นาน

ตรวจตู้ 30 วินาทีก่อนเลิกกะ แค่กวาดตามองแผง ไม่ต้องนับทีละชิ้น
หนึ่งตู้หนึ่งเจ้าของ ตู้ที่ทุกคนใช้ร่วมกันโดยไม่มีคนรับผิดชอบจะไม่มีใครดูแล
อย่าปนของสองแผนก เครื่องมือช่างไฟกับช่างกลควรแยกตู้ ถ้าจำเป็นต้องรวมให้แยกโซนชัดเจน
เช็ดคราบน้ำมันด้วยน้ำสบู่อ่อน เลี่ยงตัวทำละลายแรงที่กัดสี
หยอดน้ำมันบานพับปีละครั้ง เปิดปิดลื่นและเงียบ

สรุป

ห้องเครื่องมือที่ดีไม่ได้วัดกันที่ความสวยตอนถ่ายรูป แต่วัดกันที่ เวลาที่ช่างใช้ตั้งแต่คิดว่าจะหยิบอะไร จนหยิบของชิ้นนั้นมาอยู่ในมือ ถ้าตัวเลขนี้ต่ำและคงที่ ห้องนั้นจัดสำเร็จแล้ว และหัวใจของมันคือระบบจัดเก็บที่เห็นของครบ คืนของง่าย และล็อกได้

สำหรับตู้เก็บเครื่องมือช่างที่ครบทั้งสามข้อ — บานคู่เปิดกว้าง ชั้นวางปรับระดับได้ 4 ชั้น แผงตะแกรงเจาะรูทั้งหลังตู้และในบานประตูสองข้าง พร้อมมือจับล็อกกุญแจ — สอบถามรายละเอียดได้ทาง LINE @PYCM